ਖ਼ੁਦਾਈ ਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਮੇਲ(-ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ)
ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਅਤੇ ਆਉਭਗਤ ਉਸਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਅਤਿ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਮਹਿਮਾਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਰ ਸੰਭਵ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੂਜਨੀਕ ਅਤਿਥੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋੜੀਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਤੱਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਉਭਗਤ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕਾਂ, ਨੌਕਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਵਰਤਾਉ ਤੁੱਛ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਲਈ।
ਸਦੀਵੀ ਗੁਰੂ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਲਈ ਉਪਰੋਕਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਵਰਗਾ ਵਿਵਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਤਰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਯੋਗ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਨੌਕਰਾਂ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ, ਗੈਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅਯੋਗ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ ਬਿਰਾਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਰਤਾਉ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਪੂਜਾ ਅਰਚਨਾ ਅਤਿ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਪੂਜਨੀਕ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹਾਜ਼ਰੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਥਾਹ ਆਦਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਕ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਕ ਜਿਉਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਬੋਲਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਧਿਆਤਮਕ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਲਈ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਉਪਜਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਕ ਵਾਰ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਜਦੋਂ ਬੈਰਾਗਨ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਪਾਵਨ ਸੀਸ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਮੁਬਾਰਿਕ ਨੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹੇ, ਸੰਗਤ ਵੱਲ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ। ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਸਰਦਾਰ ਸੰਗਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਾਗੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਇਕ ਸਵਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਅਪਣਾ ਸਵਾਲ ਦੁਹਰਾਇਆ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ? ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੇ ਤੇ ਚੁੱਪ ਦੇ ਚੁੱਪ ਹੀ ਰਹੇ। ਭਾਈ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ ਆਪ ਹੀ ਮਿਹਰ ਕਰੋ।
ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ ਫੁਰਮਾਇਆ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾਉਗੇ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਏਗਾ। ਅੱਗੋਂ ਇਕ ਦੋ ਨੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਰਖੇਗਾ। ਅੱਗੋਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ “ਜੀ” ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ। ਬਾਬਾ ਨੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫੁਰਮਾਇਆ ਕਿ ਇਹੀ ਸੁਭਾਓ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਵੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਰੱਖੇ।
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸੇਵਾ, ਪੂਜਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਵਸਤੂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਧਤਾ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸਵੱਛਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਧਤਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਵਸਤੂ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਪਲੀਤ ਸ਼ਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨਾਂ ਘ੍ਰਿਣਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪਲੀਤ ਸੇਵਾ, ਮੰਦਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿੰਨਾਂ ਦੁਖੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗੇ।
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਬੇਅੰਤ ਪਦਾਰਥ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹਰ ਵਸਤੂ ਸਾਡੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਕਿਹੜੀ ਵਸਤੂ ਉਸਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਸਤੂਆਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦੁਰਲਭ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੈ “ਰੱਬੀ ਪ੍ਰੇਮ”। ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਪ੍ਰੇਮ ਪੂਰਵਕ ਸੇਵਾ ਦੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਦੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਵਾਰਥ ਪੂਰਵਕ ਇੱਛਾ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਸਵਾਦ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਕਿਧਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਡਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਪ੍ਰੇਮ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
“ਮੈਂ” ਅਤੇ “ਮੇਰੇ ਪਨ” ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਡਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।
ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਆਹਾਰ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਭੀਲਣੀ ਦੇ ਜੂਠੇ ਬੇਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਰੀਬ ਬਿਦਰ ਦੀ ਝੁੱਗੀ ਵਿੱਚ ਅਲੂਣੇ ਸਾਗ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਮਹੱਲ ਦੇ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਮਲਕ ਭਾਗੋ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਦੀ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਬੜੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਛਕਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸੱਚ ਮੁਚ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਸਿਰੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਭੁੱਖਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭੂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੋ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਸਾਗਰ ਹਨ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਕ ਅਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਮਲੀਨਤਾ ਭਰਪੂਰ ਮਨ, ਨਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਭੇਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।